Вітаўт Руднік. Да пытання выкарыстання беларускай мовы ў грамадзянскай адукацыі

Змяніць памер шрыфта Болей Меней Скінуць
Вітаўт Руднік. Да пытання выкарыстання беларускай мовы ў грамадзянскай адукацыі

У асяроддзі людзей, якія займаюцца ў Беларусі грамадзянскай адукацыяй, сёння багата розных падыходаў да разумення яе мэтаў і метадаў. Ёсць, аднак, яшчэ адно прынцыповае пытанне — мова навучання.

Калі мы кажам пра грамадзянскую адукацыю, пра выхаванне грамадзянскай пазыцыі — абысці гэтае пытанне немагчыма. Мова з’яўляецца адным з чыннікаў,якія аб’ядноўваюць людзей, інтэгруюць грамадствы.

Не дарэмна ж у многіх краінах свету ўмовай атрымання грамадзянства з’яўляецца валоданне дзяржаўнай мовай. У Беларусі, падзеленай моцна ідэалагічна і канфесійна, мова набывае надзвычайнае значэнне. У тым ліку — і ў сферы грамадзянскай адукацыі. Часам на трэнінгах даводзіцца чуць папрокі з боку некаторых удзельнікаў. Чаму, маўляў, не папярэдзілі, што трэнінг будзе па-беларуску? Дажыліся, ды і толькі! У Беларусі людзей абражае не тое, што яны не ведаюць беларускай мовы, а тое, што ёй карыстаюцца іншыя! Мы такіх “грамадзян” выхоўваем?

Гэта яны заўтра будуць весці за сабой беларускі народ ва ўсіх сферах жыцця? Калі так, то я яшчэ падумаю, ці пайсці за імі.

Яшчэ ў 2001 г. на старонках часопіса “Трэці сэктар”, я пісаў, што надышоў час яшчэ раз задумацца над моўнай палітыкай у сферы грамадзянскай адукацыі. Калі мы хочам мець на выхадзе адукаваных людзей з актыўнай грамадзянскай пазіцыяй — мы павінны прапанаваць гэтым людзям такі ўзровень адукацыі, за які будзе не сорамна ні нам, ні ім.

Калі мы хочам мець на выхадзе грамадзян, якія будуць жыць і працаваць для гэтай краіны — грамадзянская адукацыя мусіць базавацца на нацыянальным падмурку, на беларускай мове ў прыватнасці.

Не трэба забывацца пра тое, што акрамя ведаў і ўменняў мы нясем людзям і пэўныя каштоўнасці. Пачуццё прыналежнасці да гэтай нацыі,павага да яе гісторыі, незалежнасць, родная мова— стаўленне людзей, якіх мы вучым, да гэтых паняткаў часта наўпрост залежыць ад нашага стаўлення.

Два дні трэнінгу ў беларускай мове часам робяць тое, што не ў стане зрабіць палымяныя прамовы па-беларуску на мітынгах ці са старонак газет: дазваляюць людзям скінуць з сябе комплексы, упэўніцца ў тым, што беларуская мова — мова, якая нясе святло новых ведаў.

Моўнае пытанне мае яшчэ і вялікі маральны аспект. Асабіста не раз і не два даводзілася чуць, што трэнерская праца па-руску (у сэнсе мовы навучання) больш эфектыўная: ёй карыстаецца пераважная большасць людзей, у той час як беларускую многія нават і не разумеюць добра.

Такі падыход, аднак, з майго пункта гледжання, толькі цешыць несмяротныя душы тых, хто на працягу апошняга стагоддзя старанна нішчыў беларускую мову, культуру, інтэлігенцыю. Нішчыў, каб беларусы ніколі не сталі Беларусамі, каб Белоруссия не ператварылася ў Беларусь.

Зразумець логіку тых, хто гэта рабіў, лёгка — леніны, сталіны, хрушчовы, брэжневы разам са сваімі памагатымі і паслядоўнікамі будавалі сваё грамадства, “новую общность советских людей” без роду і племені.

Неад’емным інструментам усіх гэтых “будаўнікоў” была татальная русіфікацыя, ганебныя наступствы якой не заўважае толькі сляпы ды глухі. Можна, канешне, ісці па самаму простаму шляху, ажыццяўляючы адукацыйныя праграмы, выдаючы дапаможнікі і іншую навучальную літаратуру па-руску і тлумачыць гэта тым, што людзям так зручней, што яны лепш зразумеюць і г.д.

Але ці не маральная здрада гэта той самай рэпрэсаванай і занядбанай беларускай мове, лепшым яе носьбітам, расстраляным і закатаваным, вымушаным жыць са страхам за сябе і сваіх блізкіх толькі за тое, што пісалі і гаварылі па-беларуску, дбалі пра Беларусь? Пакідаючы ўсё “як ёсць, як зручней”, ці не становімся мы ў такім выпадку на бок тых самых карнікаў беларушчыны ўсіх часоў? Ці не справа гонару беларускіх адукатараў быць у першых шэрагах беларускіх адраджэнцаў?

Не спадзяюся, што ўсе нашы адукатары ад заўтра пачнуць праводзіць трэнінгі і  іншыя мерапрыемствы па-беларуску. Але што замінае пачаць высылаць абвесткі, выдаваць новыя публікацыі па-беларуску (альбо ў двух моўных версіях)? Няведанне мовы? Сорамна для адукатараў… Альбо “так прасцей”?

…Таталітарнай і небеларускай па сваёй сутнасці сістэме афіцыйнай адукацыі трэба стварыць альтэрнатыву ў выглядзе нацыянальнаскіраванай, дэмакратычнай па змесце і высокай па ўзроўні сістэмы грамадзянскай адукацыі.

Прыйдзе час, і напрацоўкі ў гэтай галіне лягуць у падмурак новай беларускай адукацыйнай сістэмы, будаваць і развіваць якую давядзецца нам і тым, каго мы сёння навучаем.

Артыкул быў надрукаваны ў часопісе “Адукатар”, №2(12), 2007
29 Снежня 2010 | Няма каментароў |

Дадаць каментар

  • Універсітэт Залатога Веку

    Універсітэт Залатога Веку

    Сайт праекта, скіраванага на сацыяльную і інтэлектуальную актывізацыю сталых людзей. Вучыцца ніколі не позна!

    Школа маладога журналіста

    Школа маладога журналіста

    Праект для тых, хто хоча паспрабаваць свае сілы ў журналістыцы. Працуе ў Гродне з 1997 г.! Далучайся!

Чытай

Чытаць навiны на hrodna.life
  • #прашчальнаесловапрэзідзента. Як гродзенцы смяюцца з прэзідэнта
    Беларусы прагназуюць, што б пра іх сказаў Лукашэнка, калі б яны памерлі ад каранавіруса. Допісы пачалі з’яўляцца пасля таго, як Лукашэнка нетактоўна выказаўся пра дзве смерці ад COVID-19. Беларусы палічылі гэта абуральным і запусцілі флэшмоб. Глядзіце, што пішуць гродзенцы. Да херня вапрос. Баба. Пісят лет. Чэво дальшэ жыць та? Ні ана цібе дзіцей ні радзіт большэ, […]
  • Вербніца ў час пандэміі. Гродзенскія католікі прышлі на святочную імшу ў Фарным касцёле
    У нядзелю 5 красавіка  каталікі адзначылі уваход гасподні ў Іерусалім – Пальмовую, ці Вербную, нядзелю. У сувязі з эпідэміялагічным становішчам вернікам Гродна прапанавалі паўдзельнічаць у набажэнствах анлайн. Але многія гродзенцы вырашылі ўсё-такі наведаць храмы. Як праходзіла святочнае набажэнства ў гродзенскім Фарным касцёле, глядзіце ў рэпартажы БЕЛТА.  The post Вербніца ў час пандэміі. Гродзенскія католікі прышлі […]
  • У Беларусі – 562 выпадкі каранавіруса. 8 чалавек памерла
    Міністэрства аховы здароўя Беларусі апублікавала новыя лічбы колькасці заражаных і памерлых ад каранавіруса. Агульная колькасць пацверджаных выпадкаў інфекцыі вырасла на 28% за дзень. У Беларусі па стане на 05.04.2020 на стацыянарным лячэнні з каранавіруснай інфекцыяй знаходзяцца 502 чалавекі. У большай часткі пацыентаў захворванне працякае ў лёгкай ці сярэдняй форме. Ачунялі 52 чалавекі. 8 пацыентаў памерлі. Як […]
  • Што здарылася з кафэ і барамі Гродна з-за каранавіруса: зніжкі, скарочаны час і нават закрыцці
    Рэстараны, кафэ і бары ў Гродне абмяжоўваюць час працы або часова зачыняюцца. Дыскатэкі працуюць да 23.00, дзейнасць кальянных абмежаваная. Тым часам многія заклікаюць падтрымаць лакальны бізнес і любімыя месцы, каб пасля каранціну вы зноў маглі хадзіць туды. Установы, у сваю чаргу, уводзяць зніжкі ці інакш імкнуцца прыцягнуць наведвальнікаў. Кавярні “Наша Кава” і “Справа” Кавярня працуе […]
© 2012 Грамадcкае аб'яднанне "Цэнтр інфармацыйнай падтрымкі грамадcкіх ініцыятыў "Трэці сектар"
Каталог TUT.BY